WAAROM DOOR DE NEUS ADEMEN GEZOND IS

In de eerste plaats schijnen mensen – hoewel we wel degelijk ook door onze mond ademen – een instinctieve behoefte te hebben om door hun neus te blijven ademen, zelfs als de neusgaten ernstig zijn geblokkeerd. Denkt u maar eens aan de problemen die u hebt met ademen door een verstopte neus bij een flinke verkoudheid of griep. Op zo'n moment kost het u hoegenaamd geen moeite om door uw mond te ademen en toch gaat u zo snel mogelijk op zoek naar een middel om uw neus vrij te maken. Een van de redenen voor dit merkwaardige verschijnsel is dat het letterlijk meer moeite kost om door uw mond te ademen. Het is lichamelijk vermoeiender en bovendien veroorzaakt het angst voor benauwdheid.

Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat wanneer we slapen – en dus liggen – de luchtweg door de mond meer weerstand biedt dan de luchtweg door de neus. Tijdens de slaap geeft ons lichaam kennelijk de voorkeur aan de luchtweg door de neus als ademweg in plaats van de weg van de meeste weerstand door de mond. Om dit te kunnen begrijpen, moeten we terugkeren naar de anatomische veranderingen die optreden tijdens de diverse slaapstadia.

Tijdens de normale slaap neemt de stevigheid van de keelspieren af, waardoor de luchtweg wordt vernauwd met als gevolg meer weerstand bij het inademen – omdat de doorgang die de adem moet passeren kleiner is geworden. Deze normale verslapping van de keelweefsels als resultaat van de spierontspanning reduceert de ruimte in de bovenste luchtwegen, zodat de zachte weefsels directer in het pad van de adem komen te liggen.

De kracht waarmee we inademen (de inademingsdruk) moet toenemen om het effect van deze natuurlijke vernauwing van de bovenste luchtwegen tijdens de slaap op te heffen en doordat de slapende persoon met grotere kracht inademt, wordt er meer druk uitgeoefend op de zachte weef-seis van de keelholte. Deze worden daardoor naar elkaar toe getrokken en beginnen bij elke ademtocht krachtig te trillen.

Als de neus is verstopt, wordt de slaper gedwongen geheel door zijn mond te ademen. Hierdoor wordt de lucht­weg nog sterker vernauwd, omdat de lucht die direct vanuit de mond de keel instroomt een negatieve druk achter in de keel veroorzaakt. Er ontstaat dan een zuigend effect op de zachte keelweefsels.

U kunt dit effect zelf oproepen terwijl u wakker bent door te gaan liggen en met uw mond dicht langzaam en diep door uw neus te ademen. Als er geen obstakels zijn, zal de lucht moeiteloos zijn weg vinden. Knijp vervolgens uw neus dicht en adem langzaam en diep door uw mond. U kunt dan bewust voelen hoe de lucht langs de zachte weefsels in uw keel stroomt. U kunt zelfs voelen dat deze weefsels enigs­zins naar elkaar toe worden getrokken wanneer de lucht een vacuüm creëert. Uit recent onderzoek is gebleken dat de ste­vige ondersteuning van bot en kraakbeen rond de luchtweg door de neus waarschijnlijk dit vacuüm-effect voorkomt wanneer u door uw neus ademt.

EEN SLECHTE NEUS DOORLAAT IS  GELEGEN AAN  DE OORZAKEN VAN SNURKEN

Als verstoppingen in de neus al problemen veroorzaken bij de normale ademhaling overdag, dan is het niet verwonder­lijk dat dergelijke obstakels ook de nachtelijke ademhaling bemoeilijken en het snurken bevorderen. Kennis van de mogelijke oorzaken van verstoppingen in de neus is van groot belang als u wilt weten of u snurkt of niet en waar u de factoren kunt vinden die het snurken teweegbrengen. Zo kan hooikoorts bijvoorbeeld de boosdoener zijn en nooit als zodanig worden herkend. Als een dergelijke snurker slank en fit is, geen alcohol drinkt en niet rookt, is de kans groot dat hij onnodig moet leren leven met zijn snurkprobleem en dit beschouwt als een speling van de natuur, terwijl het in werkelijkheid komt door een door hooikoorts, regelmatig verstopte neus. Op dezelfde manier kan een vrouw tot haar verbazing en schaamte plotseling beginnen te snurken tijdens de zwangerschap. Als ze weet dat een verstopte neus een veelvoorkomend verschijnsel is in een vroeg stadium van de zwangerschap en dat dit er de oorzaak van kan zijn dat ze door haar mond ademt, voelt ze zich waarschijnlijk opgelucht.

Hier volgen enkele veelvoorkomende in de neus gelegen oorzaken van snurken waar een keel-, neus- en oorarts mee te maken krijgt.

Infecties:Acute of chronische infecties veroorzaken vaak verstoppingen in de neus. Virusinfecties van de bovenste luchtwegen, zoals een gewone verkoudheid, duren meestal niet langer dan een paar dagen, zodat het snurken tijdelijk kan zijn. Bacteriële infecties van de neus en de bijholtenkunnen daarentegen hardnekkige verstoppingen en spanning in het hoofd en in het gezicht teweegbrengen, meestal vergezeld van een verhoogde waterige afscheiding uit de neus en slijm in de keel. Dit door een tekort aan zuurstof (slechte luchtstroom) in de neusholte en bijholten.   

Allergieën: Ongeveer een op de tien mensen heeft last van een of andere allergische reactie. Seizoensgebonden allergieën, zoals hooikoorts, worden veroorzaakt door een overgevoeligheid voor het stuifmeel van grassen, bomen of bloemen dat op bepaalde tijden van het jaar door de lucht zweeft. Chronische allergieën (bijvoorbeeld voor huisstof of kattenharen en dergelijke) veroorzaken gewoonlijk een permanent verstopte neus, gepaard gaande met veel waterige afscheiding en niesbuien.

De meeste allergische reacties van de bovenste luchtwegen leiden tot gezwollen slijmvliezen in de neus, hetgeen het ademen door de neus bemoeilijkt en het snurken bevordert.

Medicijnen en andere middelen: Aspirine, de pil en oestrogenen – om maar enkele middelen te noemen – kunnen endocriene veranderingen veroorzaken die van invloed zijn op de luchtweg door de neus.

Zoals bekend irriteert tabak de slijmvliezen, waardoor de beschermende functie van de neushaartjes (de cilia) wordt aangetast.

Neusdruppels en neussprays kunnen de neus vrijmaken, maar dit effect is meestal maar tijdelijk. Veelvuldig gebruik irriteert zelfs de slijmvliezen en leidt tot meer verstopping. Bij elke toepassing neemt het effect voor de gebruiker af, waardoor deze geneigd zal zijn het middel in steeds grotere hoeveelheden en/of steeds vaker te gebruiken. Tenslotte kan de gebruiker zelfs een 'neusspray-junkie' worden. Ook sommige medicijnen tegen hoge bloeddruk kunnen leiden tot chronische verstopping van de neus.

Irriterende stoffen: Permanente blootstelling aan irriterende stoffen in de (werk)omgeving, zoals stof, dampen of milieuvervuiling, kan ontstekingen van het neusslijmvlies en daardoor verstopping van de neus veroorzaken. Het is nog niet zo lang dat we beginnen te beseffen hoe ernstig de

lucht in onze omgeving is vervuild en dat aan het herstellen van de aangerichte schade veel aandacht en zorg zal moeten worden besteed.

Vasomotore rhinitis:
De Vasomotore rhinitis aandoening, wordt toegeschre­ven aan een verstoring in het autonome zenuwstelsel dat de doorbloeding van de neusslijmvliezen regelt. Met andere woorden: het subtiele evenwicht in de zenuwbesturing van de slijmvliezen raakt ontregeld door factoren als lichaams­houding, luchtvochtigheid, temperatuur, sportbeoefening of emoties. Het gevolg is een zwelling van de neusschelpen binnen in de neus. De symptomen van vasomotore rhinitis lijken sterk op die van allergische reacties, met chronische neusverstopping en veel waterige afscheiding uit de neus. De exacte oorzaak is nog onduidelijk, maar deze aandoe­ning komt vaak voor bij mensen die lijden aan depressies of chronische emotionele stress.

Gezwellen en zwellingen: Het spreekt vanzelf dat tumo­ren in de neus of in de bijholten, evenals een vergrote neus­amandel, kunnen bijdragen tot neusverstopping. Een van de vroegste symptomen hiervan kan een verergering van snur­ken zijn.

Lichamelijke afwijkingen: Tot de meest voorkomende afwijkingen in deze categorie behoren een scheefstaand neustussenschot (vaak als gevolg van een verwonding) en neuspoliepen. Beide factoren kunnen ernstige neusverstop­ping tot gevolg hebben. Het neustussenschot is een schot van bot en kraakbeen tussen de beide helften van de neusholte. Een beschadiging van dit tussenschot of een asymmetrische groei in de kin­derjaren kunnen leiden tot vergroeiingen met neusverstop­ping als gevolg. Neuspoliepen zijn uitwassen van de slijmvliezen in de neus en de bijholten. Deze bleekgekleurde, druifachtige gezwellen veroorzaken naarmate ze verder groeien een toe­nemende verstopping van de neus, die op den duur zelfs volledig kan worden. Vaak gaat dit gepaard met ontstekin­gen in de bijholten, met symptomen als chronische hoofd­pijn en veel slijm in de keel. Men vermoedt dat de meeste poliepen ontstaan door allergieën.

Nasofaryngale zwellingen: Er kunnen allerlei zwellin­gen ontstaan in het gebied achter de neus, de nasofarynx geheten, die een toenemende verstopping van de neus ver­oorzaken. Andere symptomen kunnen bijvoorbeeld bloe­dingen, pijn, slijm in de keel en natuurlijk ook snurken zijn.

WAAROM SNURKEN MANNEN VAKER?

Uit het onderzoek naar de oorzaken van snurken is duidelijk gebleken dat deze kwaal veel vaker voorkomt bij mannen dan bij vrouwen. Afhankelijk van het soort onderzoek kun­nen deze verhoudingen enigszins variëren, maar ruwweg doet snurken zich bij mannen tien keer vaker voor. Maar waarom?

   Men vermoedt dat mannen sterker de neiging hebben om dikke keelweefsels te vormen die zich vullen met vet. Deze worden bij het ouder worden zachter en slapper en maken daarmee de weg vrij voor snurken. Als mannen dik­ker worden, zetten ze vet af rond hun buik, hun hals en hun schouders. Dit specifiek manlijke patroon is grotendeels het gevolg van het manlijke hormoon androgeen, dat stimule­rend werkt op de eetlust, op gewichtstoename en op het vasthouden van zout – stuk voor stuk factoren die het snur­ken kunnen bevorderen.

Artsen schetsen het profiel van een typische snurker als een grote, zwaargebouwde man tussen de veertig en de zestig jaar oud die in de loop der tijd zwaarder is geworden en weinig heeft gedaan aan lichaamsbeweging. Er bestaan natuurlijk ook talloze uitzonderingen op dit stereotiepe beeld. Zo verschijnen er in mijn spreekkamer bijvoorbeeld vaak fitte en slanke jongemannen die vanwege hun chroni­sche gesnurk zijn weggestuurd uit jeugdkampen!

Het vrouwlijke patroon van vetafzetting leidt op den duur tot gewichtstoename rond de heupen en de dijen en niet rond de hals, zodat de bovenste luchtwegen niet extra wor­den belast. Men neemt aan dat daarnaast het vrouwelijke hormoon oestrogeen vrouwen beschermt tegen ernstige snurkproblemen doordat het de ademhaling

is gebaseerd op het feit dat het aantal vrouwelijke snurkers aanzienlijk toeneemt na de overgang. Ondanks deze verschillen, die duidelijk meer manlijke dan vrouwelijke snurkers tot gevolg hebben, zijn vrouwen zeker niet immuun. In het verleden hadden vrouwen er vaak moeite mee om toe te geven dat ze een snurkprobleem hadden, omdat dit als een onvrouwelijk trekje wordt be­schouwd. Tegenwoordig gaan vrouwen echter gemakkelij­ker op zoek naar advies en een remedie wanneer hun ge­snurk hun relatie bedreigt.

 Samenvatting:
Elke factor die de bovenste luchtwegen vernauwt, waardoor de zachte weefsels sterker in contact komen met de luchtstroom of waardoor deze weefsels extra verslappen, kan de oorzaak zijn van snurken — want snur­ken is het geluid dat wordt geproduceerd wanneer deze weefsels snel en onbeheersbaar gaan trillen tijdens het ade­men. Het onderkennen van de oorzaken van snurken betekent niet alleen een doorbraak bij de behandeling van slaapstoor­nissen in het algemeen, maar is ook belangrijk voor het wel­zijn van de snurkers zelf Zodra we de oorzaken kennen, kunnen we op zoek gaan naar oplossingen. En het is juist deze overstap die snurkers kan bevrijden uit de vicieuze cirkel van huis- en lapmiddeltjes en hen kan binnenleiden in de wetenschappelijke wereld van serieuze medische diagnoses en behandelingen.

Voordat we echter nader op deze wereld ingaan, wil ik een aantal mogelijke bijverschijnselen van snurken belichten om u ervan te overtuigen dat het soms heel belangrijk kan zijn om met snurkklachten naar de dokter te gaan. De medische wetenschap is zich er tegenwoordig van bewust dat het behandelen van snurken in sommige gevallen veel meer is dan het verhelpen van een echtelijke steen des aanstoots. Soms is het letterlijk van levensbelang!

VEILIGHEIDSTIPS BIJ 'SNUKKREMEDIES'

Niet alle anti-snurkmethoden zijn zonder gevaar en mocht u ermee willen experimenteren, dan raad ik u aan de volgende veiligheidsmaatregelen in acht te nemen:

Bij toestellen die het ademen door de mond moeten voorkomen, is het belangrijk dat de luchtweg door de neus vrij is. Elke verstopping in de neus – door een verkoudheid, een allergie of poliepen – moet worden verholpen voordat u een dergelijk apparaat gebruikt. Een apparaat dat de bewegingen van het lichaam beperkt, kan stijve gewrichten en spieren veroorzaken en kan bovendien slecht zijn voor de bloedsomloop. Als u het vermoeden hebt dat uw gesnurk een symptoom is van slaap-apneu, ga dan naar de dokter en laat het probleem bij de wortel aanpakken. Laat u niet voor de gek houden door mooie beloften in tijdschriften en catalogi die het 'gegarandeerde' succes van dure apparaten aanprijzen.

 Bespreek de middelen of apparaten  zoals NasiVent die u wilt gebruiken eerst met uw arts, zodat u zeker weet dat deze een andere behandeling niet in de weg staan.

We hebben nu de oorzaken, de begeleidende verschijnselen en de sociale consequenties van snurken behandeld. U weet inmiddels wat slaap-apneu is en welke gevolgen dit kan hebben voor uw gezondheid.

U hebt uw snurkscore bepaald om inzicht te verkrijgen in uw eigen snurkgedrag. U bent op de hoogte van de onderzoeken die u eventueel bij de dokter te wachten kunnen staan. U hebt een beeld gekregen van wat een slaaptest – al dan niet in een slaapcentrum – inhoudt en u weet zelfs wat de resultaten van zo'n test kunnen betekenen.

Tenslotte hebben we een aantal beproefde (maar niet altijd betrouwbare) remedies en wondermiddelen onder de loep genomen. Nu is het moment gekomen om de eigentijdse oplossingen voor dit eeuwenoude probleem te behandelen.

MODERNE OPERATIEVE EN NIET-OPERATIEVE BEHANDELINGEN

Zou het niet geweldig zijn wanneer elke partner van een snurker gewoon naar de drogist op de hoek kon gaan en een flesje 'anti-snurk' kon kopen om vervolgens enkele druppels aan de geliefde toe te dienen en te worden beloond met een stille, snurkvrije nacht? Helaas bestaat zo'n wondermiddel niet, maar dat wil niet zeggen dat snurken niet effectief kan worden beperkt of zelfs geheel verholpen. Snurken kan worden aangepakt met behulp van diverse methoden, variërend van veranderingen in het leefpatroon tot behandeling met medicijnen, mechanische hulpmiddelen of een operatie. Welke aanpak het meest geschikt is voor u, is grotendeels afhankelijk van uw antwoorden op de volgende vragen:

is uw gesnurk luid genoeg om uw partner regelmatig te storen?

Is uw gesnurk alleen hinderlijk voor de omgeving en bent u verder goed gezond, of wordt uw slaap erdoor verstoord en bent u overdag moe? Met andere woorden, is er een mogelijkheid dat u aan slaap-apneu lijdt?

Als uw gesnurk gepaard gaat met obstructieve slaapapneu, waar in uw bovenste luchtwegen bevindt zich dan de blokkade? In de neus misschien?

Als er bij u door middel van een slaaptest slaap-apneu is aangetoond, hoe ernstig is deze dan? Wat is uw ademhalings onderbrekingen-index en tot welk niveau zakt het zuurstofgehalte in uw bloed? Is de slaap-apneu zo ernstig dat uw gezondheid erdoor wordt geschaad?

Hebt u last van ochtendmoeheid en extreme slaperigheid overdag als gevolg van uw slaap-apneu en zo ja in welke mate?

VERANDERINGEN IN HET LEEFPATROON
Als uit onderzoek is gebleken dat u niet aan slaap-apneu lijdt, dan kunnen soms enkele veranderingen in uw leefpa­troon en uw slaapgewoonten uw snurkklachten al vermin­deren of zelfs helemaal verhelpen.

Waar en hoe u slaapt kan van invloed zijn op snurken, evenals wat u eet en drinkt en wanneer u dit doet. Ook over­gewicht kan de oorzaak zijn van uw snurkprobleem. Verge­lijk uw eigen leefpatroon eens met de volgende tips:

VERANDER UW SLAAPGEWOONTEN

Het veranderen van houding terwijl u slaapt kan een oplos­sing zijn voor snurken, maar het is zeker niet de enige. Deze praktische tips helpen u misschien aan een ongestoorde nachtrust.

Slaap altijd in een koele, goed geventileerde ruimte. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen rustiger slapen bij vrij lage temperaturen. De ideale temperatuur voor de slaapkamer ligt's nachts tussen 17 en 19 graden Celcius.

Maak de slaapkamer donker door de jaloezieën of de gor­dijnen te sluiten. Draag zo nodig een zachte blinddoek. Uw ogen vangen zelfs wanneer uw oogleden gesloten zijn licht op. Lichtprikkels kunnen er daarom de oorzaak van zijn dat u niet kunt inslapen of dat u uit een diepe slaap wakker wordt.

Probeer zo veel mogelijk storende geluiden in uw omge­ving die u het inslapen beletten buiten te sluiten. Zachte oordopjes kunnen heel nuttig zijn als u in een lawaaie­rige omgeving moet slapen. Hebt u problemen met inslapen, luister dan naar zachte, ontspannende muziek of zet een bandje op met rustgevende natuurgeluiden. Eet elke dag op dezelfde tijd, ook wanneer u vrij bent. Zo raakt uw natuurlijke, biologische slaap/waakritme niet verstoord. Eet geen zware maaltijden vlak voordat u naar bed gaat. Met een dergelijke extra belasting van uw spijsvertering kunt u onmogelijk rustig slapen. Een glas warme melk voor het slapengaan is daarentegen rustgevend. Dit bevat veel tryptofaan, een van nature in het lichaam voorko­mend aminozuur dat een kalmerende werking heeft. Ga aan de andere kant ook weer niet hongerig naar bed, want dan wordt u na een paar uur weer wakker met de behoefte de koelkast te plunderen. Drink geen koffie of andere cafeïnehoudende dranken voordat u naar bed gaat. Thee, de meeste cola's en andere frisdranken (en sommige medicijnen) bevatten cafeïne. Het stimulerende effect daarvan kan uw normale slaap verstoren. Eiwitrijke voedingsmiddelen en groene groenten als broccoli en kool kunnen darmgassen veroorzaken die uw slaap onrustig maken. Probeer deze dingen met mate te eten en vermijd voedingsmiddelen waarvan u weet dat u er last van krijgt. Probeer elke dag of om de dag iets aan lichaamsbewe­ging te doen, bij voorkeur laat in de middag of vroeg in de avond. Grote lichamelijke inspanning kort voor het slapengaan stimuleert het zenuwstelsel, het hart en de bloedvaten, zodat u moeilijker inslaapt. Probeer zo mogelijk altijd op dezelfde tijd aan lichaamsbeweging te doen. Dit bevordert een regelmatig slaap/waakritme.

Slaap op een stevige matras en met een dun kussen om uw hals gestrekt te houden en de luchtweg zo weinig mogelijk te belasten. Door het gebruik van extra kussens wordt uw hals gebogen, hetgeen de bovenste luchtwegen vernauwt.

Als u 's nachts last hebt van een verstopte neus, probeer dan het hoofdeinde van uw bed te verhogen door enkele boeken of houtblokken onder de matras te leggen.

ROKEN

Als keel-, neus- en oorarts kom ik de schadelijke effecten van roken tegen langs de wanden van de bovenste luchtwegen. Roken draagt op diverse manieren bij tot snurken:

Een verhoogde slijmproductie in de neus en de keel.

Irritatie en zwelling van de slijmvliezen van de keel en de bovenste luchtwegen.

Longirritaties met als gevolg een verhoogde bronchiale afscheiding.

Een verminderde zuurstofopname door de longen.

Ik raad snurkers die roken dan ook dringend aan met deze gewoonte te minderen of er helemaal mee te stoppen als ondersteuning van hun pogingen iets aan hun snurkproblemen te doen.

ALCOHOL

Elke partner van een snurker kan in kleurrijke termen beschrijven hoe het snurken van de ander verergert na het drinken van alcohol. Alcohol heeft een sterk onderdrukkend effect op het centrale zenuwstelsel, waardoor de slaap dieper wordt, de spieren extra verslappen en het snurken toeneemt.

Bij een wetenschappelijk onderzoek begon een aantal mannen van middelbare leeftijd te snurken na het drinken van een aanzienlijke hoeveelheid alcohol, terwijl ze anders slechts zelden snurkten.

Alcohol heeft perioden van apneu veroorzaakt bij zware snurkers die dit probleem voorheen niet hadden.

Een groep patiënten met lichte slaap-apneu vertoonde een toename in de frequentie en de ernst van de apneus (zoals werd gemeten in een slaapcentrum) na het consumeren van een bepaalde hoeveelheid alcohol.

Alcohol vermindert de spierspanning in de bovenste luchtwegen, zodat de spieren die de keelholte openhouden eerder slap worden en gaan trillen.

Alcohol onderdrukt de ontwaakprikkel in het ademhalingscentrum van de hersenstam, zodat er minder snel wordt gereageerd op een verlaagd zuurstof- en een verhoogd koolzuurgehalte in het bloed, zoals die optreden tijdens slaap-apneu.

Gebaseerd op de kennis die deze onderzoeken hebben opgeleverd, kan ik snurkers het volgende aanraden:

Drink geen alcoholisch slaapmutsje voor u naar bed gaat. Wees matig met alcohol wanneer u een lichte snurker bent.

Drink zo weinig mogelijk en liefst helemaal geen alcohol wanneer u een zware snurker bent en/of wanneer u aan slaap-apneu lijdt.

ZONDER RECEPT VERKRIJGBARE MIDDELEN

Er worden jaarlijks kapitalen uitgegeven aan vrij verkrijgbare middelen tegen neusverstopping (slijmvliesslinkende middelen of decongestiva). Helaas bevatten veel van deze middelen antihistaminen, die een onderdrukkend effect hebben op het centrale zenuwstelsel, vergelijkbaar met dat van alcohol.

Naast neusdruppels en neussprays worden ook veel decongestiva verkocht die door de mond worden ingenomen. Aangezien decongestiva (die de bloedvaten in de neus laten krimpen) stimulerende bijwerkingen kunnen hebben, worden ze vaak gecombineerd met antihistaminen. Deze combinatiepreparaten behoren tot de meest verkochte medicijnen die zonder recept verkrijgbaar zijn. De meeste antihistaminen veroorzaken enige slaperigheid, maar dit verschilt van persoon tot persoon. Sommige van de nieuwere combinatiepreparaten met minder verdovende bijwerkingen zijn alleen op recept verkrijgbaar. Al deze medicijnen zijn van invloed op de ademhaling en moeten daarom voorzichtig worden gebruikt als u lijdt aan een of andere ademhalingsstoornis in uw slaap.

Vertel de arts die u behandelt voor uw snurkklachten altijd of u neusspray, aspirine of andere zonder recept verkrijgbare medicijnen gebruikt. Sommige hiervan kunnen uw gesnurk verergeren en zijn misschien vervangbaar door middelen met minder bijwerkingen.

VERMAGEREN

De relatie tussen overgewicht, snurken en slaap-apneu is al in een eerder hoofdstuk besproken. Hoewel nog niet op alle terreinen is aangetoond hoe deze mechanismen precies in elkaar steken, is wel bekend dat overgewicht snurken en slaap-apneu verergert op de volgende manieren:

De toegenomen weefselmassa in de hals en de keel van mensen met overgewicht blokkeert in combinatie met een slechte spierspanning een deel van de bovenste luchtwegen.

Een dikkere buik die tegen het middenrif duwt wanneer u op uw rug ligt, verhoogt de kans op slaap-apneu omdat de omvang van uw longen erdoor afneemt en daarmee ook de hoeveelheid lucht die bij elke ademtocht wordt opgenomen.

Het is niet mogelijk exact aan te geven hoeveel iemand moet afvallen, maar het is bekend dat flink vermageren zowel snurken als slaap-apneu sterk kan doen afnemen en soms zelfs geheel kan verhelpen.

Onderzoek bij patiënten met overgewicht heeft aangetoond dat een gewichtsverlies van ten minste is tot 20 procent slaap-apneu kan verhelpen of aanmerkelijk kan verminderen.

Een onderzoek bij te dikke mannen die tweemaal zoveel wogen als hun ideale lichaamsgewicht, vertoonde een afname in het gemiddelde aantal apneus van 7o per uur tot minder dan io per uur nadat ze 3o tot 6o procent van hun oorspronkelijk gewicht hadden verloren. Als u te zwaar bent, zult u inmiddels begrijpen dat gewichtsverlies een zeer belangrijke stap is in uw pogingen het snurken een halt toe te roepen. De volgende voedingsadviezen zijn wellicht nuttig voor u:

Zorg dat u weet hoeveel calorieën, vetten, koolhydraten en eiwitten uw dagelijkse voeding bevat. Kijk op de verpakkingen waar dit staat aangegeven. Sluit u aan bij een afslankclub die onder leiding staat van een deskundige of vraag uw huisarts om een verwijzing naar een diëtiste voor gespecialiseerd advies. Ook in de bibliotheek vindt u allerlei informatie over voeding en diëten. Probeer afvallen te zien als een manier om gezondere voedingsgewoonten aan te leren.

Word calorie-bewust. Bereken de hoeveelheden zorgvuldig en eerlijk en vervang calorierijke onderdelen van uw voeding door caloriearme. Beperk de dagelijkse hoeveelheid vet-calorieën tot minder dan 3o procent van uw totale opname aan calorieën.

Probeer 's avonds geen zware maaltijden te eten. Gebruik de hoofdmaaltijd zo mogelijk tussen de middag.

Eet nooit zo veel dat u zich opgeblazen en onprettig voelt.

Laat u niet verleiden tot vermageringspillen en andere middelen die worden aangeprezen als de beste manier om snel en moeiteloos af te vallen.

Combineer gezonde voeding met lichaamsbeweging. Regelmatig bewegen is een essentieel onderdeel van elk afslankprogramma. Een dieet alleen is vaak te veel gericht op het verminderen van de magere spiermassa en niet op het reduceren van het vetgehalte van uw lichaam. Ik begrijp dat beginnen met een dieet en vooral het volhou­den ervan geen gemakkelijke opgave is. Voor zware snur­kers en apneu-patiënten is dit extra moeilijk, omdat deze mensen lijden aan herhaalde episoden met een te laag zuur­stofgehalte in het bloed. Omdat ze altijd moe zijn, hebben ze ook weinig energie en zijn ze minder goed in staat zich aan een strak schema van dieet en lichaamsbeweging te houden. Vaak ontstaat dan een vicieuze cirkel.

Als u gevangen zit in deze cirkel en u de moed begint te verliezen, wanhoop dan nog niet. Later in dit hoofdstuk zal ik enkele mogelijkheden bespreken om dit negatieve patroon te doorbreken.

BEHANDELING MET MEDICIJNEN

De medische wetenschap onderzoekt momenteel de moge­lijkheid om snurken en slaap-apneu met medicijnen te behandelen, maar tot nu toe is er weinig succes geboekt met één bepaald medicijn. Sommige medicijnen waarvan theo­retisch veel werd verwacht, vielen in de praktijk erg tegen. Andere bleken onaangename of zelfs gevaarlijke bijwerkin­gen te hebben. De geneesmiddelenindustrie is echter opti­mistisch en er zijn medicijnen die enige positieve resultaten hebben opgeleverd.

De medicijnen die op dit moment worden voorgeschre­ven, hebben de volgende effecten:

Het vrijmaken van de luchtweg door de neus.

Het bevorderen van de ademhaling.

Het bestrijden van slaperigheid.

Het belemmeren van de REM-fase van de slaap.

Laten we elk van deze groepen medicijnen eens nader bekij­ken — wanneer worden ze voorgeschreven, wat is het rende­ment en wat zijn de bijwerkingen.

MEDICIJNEN DIE DE LUCHTWEG DOOR DE NEUS VRIJMAKEN

Zoals we al hebben gezien, kan een verstopte neus snur­ken veroorzaken of verergeren. Zonder recept verkrijgbare neusdruppels en neussprays laten u enige tijd gemakkelij­ker ademhalen, maar helaas kunnen ze op den duur een averechts effect hebben. De chemische bestanddelen in deze middelen bestrijden de verstopping door de bloedva­ten in de neus te laten samentrekken en de gezwollen slijmvliezen te laten slinken. Korte tijd na gebruik zetten de bloedvaten echter weer uit en zwellen de slijmvliezen weer op. Bij herhaald gebruik verliezen de slijmvliezen het vermogen om te reageren, zodat ze permanent gezwollen blijven. Het is daarom raadzaam om neusdruppels en neussprays niet langer dan twee of drie dagen achtereen te gebruiken.

Ook de volgende middelen worden gebruikt om neusver­stopping te verhelpen:

Fysiologisch-zoutsprays om de slijmvliezen mee te be­vochtigen zijn algemeen verkrijgbaar en bestaan alleen uit zout water. Deze sprays hebben geen schadelijk effect op de neusslijmvliezen. Een waarschuwing is echter wel op zijn plaats: maak nooit zelf een dergelijke spray. Het is verleide­lijk enkele theelepels zout in een fles water te doen en uw eigen brouwsel te creëren, maar ik moet u dat echt afraden. Koop liever de industrieel vervaardigde neussprays, want daarbij is de verhouding tussen zout en in uw zelfgemaakte middeltje doet, kan dit branden in uw neus of het gewenste vochtinbrengende effect kan verloren gaan.

Corticosteroïdhoudende neussprays zijn buitengewoon effectief gebleken bij de behandeling van seizoensgebonden allergieën, zoals hooikoorts, maar ook bij chronische aller­gieën. Snurkklachten die een gevolg zijn van een toegeno­men neusverstopping naar aanleiding van een allergie nemen er daarom vaak door af Naar mijn mening kunnen deze medicijnen, die alleen op recept verkrijgbaar zijn, vei­lig worden gebruikt.

Medicijnen die de ademhaling bevorderen. Veel medicij­nen die worden gebruikt bij de behandeling van longaan­doeningen, zoals bijvoorbeeld astma, worden ook toegepast bij snurken en slaap-apneu.

Progesteron. Tijdens de zwangerschap en bepaalde sta­dia van de menstruatiecyclus nemen bij vrouwen de adem­halingsfrequentie en de ademhalingsdiepte toe. Weten­schappers zijn erin geslaagd een soortgelijk effect teweeg te brengen bij mannen door het toedienen van progesteron (een vrouwelijk geslachtshormoon). Dit middel wordt daar­om wel voorgeschreven bij bepaalde soorten van slaap­apneu en werkt in theorie door het stimuleren van het ademhalingscentrum in de hersenen en door een herverde­ling van het lichaamsvet.

Indicaties: Progesteron is het meest effectief bij de behan­deling van ernstige snurkers met overgewicht die voorna­melijk aan centrale slaap-apneu lijden.

Bijwerkingen: Haaruitval, impotentie en verminderd libi­do. Deze effecten verdwijnen gewoonlijk weer wanneer met de medicijnen wordt gestopt of wanneer er manlijke hormo­nen worden toegediend. Progesteron kan bij vrouwen baar-moederlijke bloedingen veroorzaken na de overgang of bij oudere mannen prostaatgezwellen verergeren. Dit middel mag niet worden toegepast bij patiënten met leverziekten of een aanleg voor stolsels in het bloed.

Acetazolamide. Dit medicijn werkt op de nieren en sti­

rouleert de ademhaling door de zuurgraad in het bloed te verhogen. Deze chemische reactie wordt metabolische aci­dose genoemd.

Indicaties: Dit medicijn is met enig succes toegepast bij de behandeling van centrale slaap-apneu. Er zijn echter geen positieve resultaten bekend over het gebruik bij obstructieve slaap-apneu.

Bijwerkingen: Gevoelloosheid, tintelende handen en voe­ten, sufheid en verwardheid. Dit middel mag niet worden gebruikt door patiënten met lever- of nieraandoeningen.

Theofylline. Dit medicijn wordt vaak voorgeschreven bij astma en stimuleert de ademhaling door de werking op het ademhalingscentrum in de hersenstam.

Indicaties: Met theofylline zijn weinig resultaten behaald bij de behandeling van obstructieve slaap-apneu, maar mis­schien is er een positieve uitwerking bij centrale slaap­apneu.

Bijwerkingen: Misselijkheid, geprikkeldheid en hartritme-stoornissen.

MEDICIJNEN TEGEN SLAPERIGHEID

Amfitaminen. Hoewel ze geen direct effect hebben op slaap­apneu, kunnen deze stimulerende middelen symptoombe­strijding bieden bij extreme vermoeidheid overdag. Ze mogen slechts korte tijd achtereen worden gebruikt en alleen wanneer andere middelen geen effect hebben of wan­iieer de patiënt elke vorm van mechanische of operatieve behandeling weigert. De bijwerkingen zijn o.a. angsten, nervositeit, slapeloosheid en gewichtsverlies. Daarnaast zijn amfitaminen verslavend. Ze moeten daarom zeer zorgvul­dig worden voorgeschreven.

MEDICIJNEN DIE DE REM-SLAAP BELEMMEREN

Aangezien snurken en slaap-apneu voornamelijk optreden tijdens de REM-slaap, kunnen medicijnen die deze fase van de slaapcyclus verkorten theoretisch gesproken slaap-apneu verminderen.

Protriptyline. Dit medicijn, dat de REM-slaap voorkomt, is het meest voorgeschreven middel bij slaap-apneu die gepaard gaat met slaperigheid overdag.

Bijwerkingen: Een droge mond, urineretentie en hartrit­mestoornissen. Dit medicijn kan nachtelijke spierbewegin­gen (met name van de benen) bevorderen. Het mag niet worden gebruikt door patiënten die ouder zijn dan 6o jaar of door mensen met overgewicht of met psychische of emo­tionele aandoeningen.

DE INWENDIGE NasiVent,

Dit instrument, dat in de neus wordt gedragen, houdt de neusvleugels open, zodat de doorgang wordt vergroot en de luchtstroom gemakkelijker kan passeren. Een onderzoek naar de effectiviteit van dit apparaatje heeft bewezen dat de lucht inderdaad de neus beter passeert. Een ander onderzoek bij zware snurkers toonde aan dat het snurkvolume bij meer dan 70 procent van de proefpersonen afnam.  NasiVent is zonder recept verkrijg­baar als een veilige manier om uw snurkklachten op uw eigen houtje te lijf te gaan. Mocht u echter symptomen van een zware slaap-apneu hebben, wees dan zo verstandig naar de dokter te gaan om uw bovenste luchtwegen te laten nakijken en zo nodig een slaaptest af te leggen.

IN DE MOND GEDRAGEN BEUGELS OM DE BOVENSTE LUCHTWEGEN OPEN TE HOUDEN

Wat blijft er over wanneer aanpassingen in uw leefpatroon of het gebruik van anti-snurkmedicijnen voor u niet haal­baar zijn of niet het gewenste effect hebben? Er bestaan tegenwoordig in de mond gedragen beugels waar u wellicht iets aan hebt.

Op het moment zijn twee basistypen verkrijgbaar. Met het eerste type wordt de tong in bedwang gehouden en bij het tweede type wordt de onderkaak naar voren geduwd.

De eerste tongbeugel voor patiënten met een blokkade in de bovenste luchtwegen werd in 1980 geïntroduceerd. Dit apparaat is gemaakt van zacht plastic dat met zuignappen aan de tong wordt vastgezogen. De tong wordt naar voren getrokken en zo wordt de luchtweg via de keel verruimd. Zware snurkers en patiënten met slaap-apneu kunnen leren om elke nacht drie tot vier uur met dit geval te slapen, maar vaak is het ongemak er toch de reden van dat na vrij korte tijd met het gebruik wordt gestopt. Bovendien neemt na enige tijd de zuigkracht af.

Apparaten in deze categorie worden soms aanbevolen aan zeer zware snurkers en mensen met slaap-apneu die geen andere behandelingen verdragen en geen operatie willen. De resultaten van een klinisch onderzoek uit 1982 ver­toonden een aanzienlijke teruggang van zowel snurken als slaap-apneu. De meeste proefpersonen uit dit onderzoek gaven ook aan minder last te hebben van slaperigheid overdag.

Als tweede type apparaat dat in de mond wordt gedragen, wordt de 'onderkaak-naar-voren-duwer' genoemd. Een der­gelijke beugel past strak over uw tanden en verruimt de luchtweg via de keelholte door uw onderkaak naar voren te duwen. Er bestaan verschillende modellen, maar het princi­pe is bij allemaal gelijk.

Deze apparaten worden van verschillende materialen vervaardigd en worden op hun plaats gehouden door meta­len boogjes die over de tanden passen of tussen de tanden worden geklemd. Bij een kortgeleden uitgevoerd klinisch onderzoek naar de effectiviteit van een bepaald model dat werd ontworpen door een Zuid-Afrikaanse kaakchirurg, werd vastgesteld dat het snurken verminderde bij een groot aantal van de proefpersonen. Aangezien de onderkaak naar voren wordt geduwd en vele uren lang in deze positie wordt gehouden, moeten der­gelijke apparaten voorzichtig worden toegepast bij mensen die problemen hebben of hebben gehad met hun kaakge­wricht. De uitwerking op het kaakgewricht moet sowieso goed in de gaten worden gehouden bij patiënten die derge­lijke beugels gebruiken. Daarnaast is de comfort discutabel. Voor veel mensen is het een "Mond vol"

Een van de eerste modellen werd ontwikkeld door Wolf­gang Schmidt-Nowara en Thomas Meade aan de universi­teit van New Mexico. Hun beugel kan door elke geoefende tandarts worden aangebracht en veel gebruikers geven aan er 's nachts geen last van te hebben.

Er zijn momenteel allerlei apparaten in deze categorie verkrijgbaar, die onderling verschillend zijn van model, materiaal en mate van verstelbaarheid. Ook de effectiviteit en de eventuele schade aan het kaakgewricht variëren. Beide typen apparaten kunnen een positief effect hebben voor verschillende mensen. Een proefperiode is daarom vaak noodzakelijk om uit te zoeken welk hulpmiddel voor een bepaalde patiënt het meest geschikt is. Hiervoor is de hulp van een tandarts nodig die bekend is met een groot scala van in de mond gedragen beugels.

Bent u van plan een dergelijk apparaat te gaan gebruiken tegen snurken of slaap-apneu, dan kan ik u het volgende aanbevelen:

Ga eerst naar de dokter om uw bovenste luchtwegen goed te laten nakijken en leg zo nodig een slaaptest af om vast te stellen of u aan slaap-apneu lijdt. Uw arts moet bepalen of de luchtweg door uw neus open is. Er kan een operatie of een andere behandeling nodig zijn om deze luchtweg geheel vrij te maken voordat u een in de mond gedragen beugel kunt gebruiken. Zoek een tandarts die ervaring heeft op het gebied van snurken en slaap-apneu. Het is het beste wanneer uw eigen tandarts bekend is met de behandeling van slaapstoornissen en ervaring heeft met het aanbrengen van diverse modellen in demond gedragen beugels. Aarzel niet om uw tandarts hiernaar te vragen.

Laat het apparaat deskundig aanbrengen. In de mond gedragen beugels worden gewoonlijk op hun plaats gebracht door een tandarts die hiervoor een speciale opleiding heeft gevolgd. Het kan dus zijn dat uw eigen tandarts hiervan niet op de hoogte is. In dat geval wordt u waarschijnlijk doorverwezen naar een centrum voor bij­zondere tandheelkunde.

Vraag naar de kosten. Sommige apparaten zijn tamelijk simpel en kunnen met een of twee bezoeken aan de tand­arts op hun plaats worden gebracht. Bij andere kan dit veel ingewikkelder liggen en deze kunnen dan ook vrij duur uitpakken.

Houd uw vinger aan de pols. U moet er wel van uitgaan dat u aan het dragen van een dergelijk apparaat zult moe­ten wennen en dat het in het begin niet prettig zal aan­voelen.

In de mond gedragen beugels kunnen een belangrijke indi­cator vormen wanneer een kaakoperatie wordt overwogen. Wanneer een patiënt baat heeft bij het gebruik ervan, dan kan een operatie zinvol zijn. Deze apparaten zijn ook nuttig voor patiënten bij wie een operatie niet raadzaam is of bij wie een operatie weinig effect heeft gehad. Zelfs al worden uw snurkklachten of slaap-apneu niet volledig verholpen door het gebruik van een dergelijk hulpmiddel, dan kunt u er bijvoorbeeld op teruggrijpen wanneer u op reis of op vakantie bent en een groter apparaat, zoals een CPAP-appa­raat (hierover later meer), niet kan worden gebruikt.

Ik raad u beslist af om dergelijke apparaten zonder een arts te raadplegen aan te schaffen, want zoals u inmiddels wel weet, kan snurken een signaal zijn van een veel ernsti­ger medische aandoening. Bovendien kan het gebruik vandergelijke beugels zonder medische begeleiding ernstige gevolgen hebben voor uw kaakgewricht.

Deze hulpmiddelen kunnen niet alle gevallen van slaap­apneu genezen. Als het apparaat u na een gewenningsperio­de nog steeds laat kokhalzen en uw slaap wordt erdoor ver­stoord, of er treedt geen merkbare verbetering van uw snurk klachten of uw slaap-apneu op, zeg dit dan tegen uw behandelend arts en bespreek welke andere behandelingen voor u mogelijk zijn.

EEN CPAP-APPARAAT

In 1981 introduceerde de Australische longarts Colin Sulli­van een nieuwe methode voor de behandeling van slaap­apneu, waarbij het samenvallen van de bovenste luchtwegen onmogelijk werd gemaakt door tijdens de slaap een constan­te stroom lucht in de neus en de keel te pompen.

Dit apparaat, dat een CPAP-apparaat wordt genoemd (nasal continuous positive airway pressure), pompt de lucht met zoveel druk voort, dat de samengevallen luchtweg open wordt geduwd.

Deze behandeling wordt tegenwoordig op grote schaal voorgeschreven aan patiënten bij wie door middel van een slaaptest slaap-apneu is vastgesteld. Aangezien een CPAP­apparaat het blokkeren van de ademhaling met succes tegengaat, wordt deze methode met steeds groter enthou­siasme toegepast door specialisten over de hele wereld.

Een CPAP-toestel lijkt wel wat op een kleine computer­terminal. Het hele apparaat weegt ongeveer 5 kilo, maar er bestaan tegenwoordig ook lichtere, draagbare uitvoeringen. Elk toestel bevat in elk geval de volgende elementen:

Een ventilator die blower wordt genoemd.

Een zacht, flexibel masker dat precies over de neus past en dat met behulp van bandjes over het hoofd wordt bevestigd; of een toestel waarmee met zacht materiaal beklede buisjes tegen beide neusgaten worden gedrukt.

Een bedieningspaneel om de luchtdruk op het gewenste niveau te brengen of te houden.

Een flexibele buis of slang die de blower verbindt met het neusmasker.

HOE WORDT EEN CPAP-APPARAAT
OP U AFGESTEMD?

Na afloop van uw slaaptest volgt hiervoor vaak nog een tweede sessie in het slaapcentrum, waarbij net als tijdens de eerste test alle sensoren worden aangebracht. Vervol­gens zal men u de werking van een CPAP-apparaat uitleg­gen en demonstreren. Er wordt een zacht siliconen-mas­ker over uw neus gelegd dat niet mag knellen, maar dat toch strak genoeg moet zitten om geen lucht te laten ont­snappen.

Als u eenmaal slaapt, wordt de blower zo ingesteld dat de kracht waarmee de lucht uw neus instroomt geleidelijk toe­neemt. Deze druk wordt verhoogd totdat er zich geen perio­den van apneu meer voordoen. De rest van de tijd slaapt u met het CPAP-apparaat over uw neus, terwijl af en toe wordt gecontroleerd of de apneu-aanvallen niet terugkomen. Op deze manier wordt de CPAP-druk vastgesteld die voor u het meest geschikt is.

Momenteel wordt veel gebruik gemaakt van een nieuwe manier om een CPAP-apparaat op een patiënt af te stem­men. Bij deze methode wordt het CPAP-toestel direct na de slaaptest aangebracht. Met andere woorden, zodra er slaap­apneu is geconstateerd (na drie of vier uur), wordt een CPAP-toe­stel aangebracht en op de juiste wijze afgesteld. Onderzoek heeft uitgewezen dat deze techniek niet minder accuraat is dan de tweefasen-methode.

Als u ertoe besluit een CPAP-apparaat te gaan gebruiken, dan wordt een exemplaar voor u op maat gemaakt en naar uw behoeften ingesteld. U kunt in eerste instantie een toe­stel huren en als u tevreden bent over het resultaat kunt u uw eigen exemplaar kopen.

WAT HOUDT EEN OPERATIE IN?

Kiezen voor een operatie is een zeer persoonlijke beslissing, die u pas moet nemen nadat uw arts u uitvoerig heeft ingelicht over alle aspecten van de aanbevolen procedure, inclusief de risico's en potentiële complicaties van een dergelijke ingreep. Er bestaat een breed scala aan operatietechnieken, vormen van narcose en postoperatieve consequenties. De duur van het verblijf in het ziekenhuis is per patiënt verschillend.

De onderstaande beschrijvingen van een aantal operaties die momenteel veel worden toegepast als behandeling van snurken en slaap-apneu, zijn dan ook alleen bedoeld als leidraad. Ze dienen om u vertrouwd te maken met de basisprincipes en de terminologie van operaties aan de bovenste luchtwegen. Mocht u meer willen weten, vraag dan uw arts om advies over specifieke literatuur.

OPERATIES VAN DE NEUSHOLTE

Soort operatie: Septumcorrectie.

Verklaring: Een operatie om de luchtweg door de neus te verbeteren door middel van het rechtzetten van het schot tussen de beide neushelften.

Indicaties: Deze operatie wordt toegepast wanneer u ernstig snurkt en niet reageert op andere behandelingen. Bovendien moet zijn vastgesteld dat de blokkade in uw luchtwegen wordt veroorzaakt door een scheefstaand neustussenschot.

Postoperatieve nasleep: Waarschijnlijk kunt u op de dag van de operatie alweer naar huis. Na een dag of twee zult u moeten terugkomen voor controle. Uw neus kan soms een paar weken dichtzitten.

Effect: Hoewel met een septumcorrectie doorgaans wel wordt bereikt dat de luchtweg door de neus wordt vrijgemaakt, maakt deze operatie niet altijd een eind aan het snurken. Als u na deze operatie blijft snurken, dan kan zich ergens in uw bovenste luchtwegen nog een andere blokkade bevinden. Waarschijnlijk zult u het advies krijgen dit nader te laten onderzoeken. Zaak is dan ook om vooraf alle mogelijkheden grondig te onderzoeken. Daarnaast maakt een septumcorrectie het gebruik van een CPAP-apparaat vaak effectiever.

Conchachirurgie.

Verklaring: Een operatie tot het verkleinen van de neusschelpen — botschelpen die langs de binnenwanden van de neus liggen en vergroot kunnen raken door allergische reacties of infecties.

Indicaties: Deze operatie wordt toegepast wanneer uw gesnurk samengaat met een wisselend of permanent verstopte neus als gevolg van vergrote neusschelpen en wanneer niet-operatieve behandelingen geen effect hebben gehad.

Postoperatieve nasleep: Deze is grotendeels vergelijkbaar met die bij een septumcorrectie, maar u zult wel vaker bij de arts moeten terugkomen.

Effect: Over het algemeen zijn de resultaten van deze operatie heel bevredigend. Wanneer de slijmvliezen in de neus eenmaal zijn genezen, kan de patiënt meestal aanmerkelijk beter ademen en rustiger slapen. Ook in dit geval is het echter mogelijk dat u nog niet van uw snurkklachten af bent, ondanks de verbeterde luchtstroom door uw neus.

Het verkleinen van de neusschelpen met behulp van een laserbehandeling is momenteel een snel, veilig en effectief alternatief dat poliklinisch kan worden verricht. Dergelijke laserbehandelingen — meer hierover vindt u in het volgende hoofdstuk — worden uitgevoerd onder plaatselijke verdoving en kennen vrijwel geen negatieveSoort operatie: Poliepextractie in de neus.

Verklaring: Een operatie om poliepen te verwijderen uit de neus en de bijholten.

Indicaties: Deze operatie wordt toegepast wanneer uw gesnurk wordt veroorzaakt door neusverstopping of chronische bijholteontsteking als gevolg van neuspoliepen. Deze met vocht gevulde gezwellen groeien vanuit de slijmvliezen in de bijholten en worden veroorzaakt door allergieën of infecties. Vaak worden verstopte bijholten gelijktijdig behandeld. Met behulp van een endoscoop kan de arts de binnenkant van uw neus bekijken en zo met speciale instrumenten de poliepen verwijderen, zodat de functie van de bijholten wordt hersteld. Voordat u een operatieve behandeling in overweging neemt, moet u – indien nodig – een allergietest ondergaan en niet-operatieve behandelingen proberen, zoals antibiotica, afslinkende neusdruppels of corticosteroidhoudende neussprays.

Postoperatieve nasleep: Deze is vergelijkbaar met die bij de eerdergenoemde operaties. Aangezien neuspoliepen echter kunnen terugkomen, zult u dit waarschijnlijk regelmatig moeten laten controleren en zult u iets aan een eventuele allergie moeten doen.

Effect: Poliepextractie geeft over het algemeen bevredigende resultaten, waarbij de patiënt weer onbelemmerd kan ademhalen. Als uw snurkklachten het directe gevolg zijn van neuspoliepen, dan mag u verwachten dat hierin verbetering komt zodra de luchtweg door de neus weer vrij is.

Kanttekening: Hoewel operatief ingrijpen in de neus doorgaans niet afdoende is om slaap-apneu te verhelpen, treedt er vaak wel een aanzienlijke verbetering op bij apneupatiënten die last hadden van ernstige neusverstopping. Bovendien is een onbelemmerde luchtweg door de neus een groot voordeel bij het gebruik van een CPAP-apparaat.

OPERATIES VAN DE NASOFARYNX

Soort operatie: Adenotomie.

Verklaring: De operatieve verwijdering van de neusamandel – sponzig, lymfeachtig weefsel achter in de neus.

Indicaties: Deze operatie wordt toegepast bij kinderen en volwassenen die hevig snurken, een verstopte neus hebben en constant door hun mond ademen als gevolg van een vergrote neusamandel. De ingreep wordt alleen uitgevoerd wanneer niet-operatieve behandelingen geen effect hebben gehad en andere oorzaken van neusverstopping, zoals bijvoorbeeld een allergie, kunnen worden uitgesloten.

Postoperatieve nasleep: Afgezien van een lichte keelpijn herstelt de patiënt zich meestal snel en is na een dag of twee weer de oude. Bij volwassenen kan dit iets langer duren.

Effect: Over het algemeen is deze operatie heel succesvol. Het snurken, het door de mond ademen, de neusverstopping en de apneu zijn gewoonlijk al enkele dagen na de operatie verholpen.

Soort operatie: Verwijdering van aangroeisels in de nasofarynx.

Verklaring: Het operatief verwijderen van poliepen, cysten of gezwellen in het gebied achter de neus.

Indicaties: Wanneer is vastgesteld dat de snurkklachten het gevolg zijn van belemmerende factoren in de nasofarynx.

Postoperatieve nasleep: Deze is afhankelijk van de oorzaak van de blokkade en de omvang van de uitgevoerde operatie. De meeste patiënten herstellen zich echter snel en hebben weinig last van de ingreep.

Effect: Over het algemeen houdt het snurken op zodra de luchtweg door de neus is vrijgemaakt, mits deze blokkade een belangrijke oorzaak is.

OPERATIES VAN DE CIRCIFARYNX

Soort operatie: Tonsillectomie bij kinderen.

Verklaring: Het operatief verwijderen van de keelamandelen.

Indicaties: Tonsillectomie als anti-snurkbehandeling wordt toegepast wanneer een kind ernstig snurkt, constant door de mond ademt, vaak verkouden is en onrustig slaapt: stuk voor stuk symptomen van vergrote keelamandelen. Deze operatie wordt vaak gecombineerd met het verwijderen van de neusamandel en wordt alleen toegepast wanneer de blokkade in de bovenste luchtwegen ook na intensieve niet-operatieve behandeling blijft bestaan.

Postoperatieve nasleep: Het kind zal een dag of vier, vijf een zere keel hebben. Pijnstillers en de klassieke hulp van ijsjes, gelatinepudding, lolly's en milkshakes lossen dit meestal wel op.

Effect: Over het algemeen verdwijnen de snurk- en apneuklachten kort na de operatie.

Soort operatie: Tonsillectomie bij volwassenen. Verklaring: Het operatief verwijderen van de keelamandelen.

Indicaties: Deze operatie wordt bij volwassenen om dezelfde redenen uitgevoerd als bij kinderen. Bij volwassenen kunnen echter ook nog andere anatomische afwijkingen, zoals bijvoorbeeld een extra lange huig of een verzakt gehemelte, bijdragen tot snurken en slaap-apneu, zodat een uitgebreidere operatie is vereist.

Postoperatieve nasleep: Volwassenen herstellen zich niet zo vlug van deze ingreep als kinderen. Meestal duurt de zere keel langer dan een week en zijn rust houden en pijnstillers innemen de beste oplossing om deze periode door te komen.

Effect: Verwijdering van de keelamandelen is niet altijd afdoende om snurkklachten bij volwassenen te verhelpen. Daarom wordt soms gelijktijdig de hieronder beschreven ingreep uitgevoerd.

OPERATIE ACHTERIN DE KEEL

Aangezien deze operatie de meest uitgevoerde is bij de behandeling van slaap-apneu, wil ik er wat uitgebreider bij stilstaan.

Soort operatie: Uvulopalatofaryngoplastiek.

Verklaring: Deze operatie, die doorgaans wordt aangeduid met de Engelse afkorting UPPP, dient om de luchtweg door de keel te verruimen. Door het verwijderen van de keelamandelen, voor zover nog aanwezig, in combinatie met de huig en de rand van het zachte gehemelte, wordt meer ruimte geschapen. Deze operatie wordt ook wel `een face-lift achter in de keel' genoemd.

Indicaties: Voor zware snurkers bij wie ook de diagnose slaap-apneu is gesteld, wordt deze operatie momenteel beschouwd als een zinvolle ingreep, mits niet-operatieve behandelingsmethoden geen effect hebben gehad.

Uvulopalatofaryngoplastiek wordt echter zelden toegepast als behandeling van snurkklachten die niet gepaard gaan met slaap-apneu. De ingreep wordt pas in overweging genomen wanneer iemands gesnurk de relatie bedreigt, bijvoorbeeld wanneer de partner niet meer in dezelfde kamer wil slapen, en wanneer alle andere maatregelen zonder resultaat zijn gebleven. De operatie wordt pas uitgevoerd wanneer de exacte locatie van de blokkade in de luchtwegen is vastgesteld. Meestal bestaat deze uit grote, vlezige keel­amandelen, een verdikte of extra lange huig of plooien over­tollig weefsel achter in de keel. Een combinatie van deze fac­toren komt ook veel voor.

[N.B. in Nederland wordt deze operatie bij voorkeur niet gecombineerd met een andere operatie in de luchtwe­gen.]

Procedure: Deze operatie vindt plaats onder algehele nar­cose. De keelamandelen worden weggehaald, evenals overtol­lig weefsel eromheen. Vervolgens verwijdert de chirurg zo veel weefsel van de rand van het zachte gehemelte dat de luchtweg wordt verruimd, zonder echter het spraak- en slik-vermogen van de patiënt aan te tasten. Dan worden de randen van de wond gehecht, waarbij de achterwand van de keel wordt gladgetrokken, zodat de keelholte verder wordt ver­groot.

Postoperatieve nasleep: De patiënten worden in de perio­de na de operatie zorgvuldig in de gaten gehouden, soms zelfs op de intensive care. Bij patiënten met ernstige slaap­apneu of extreem overgewicht is, voordat de operatie wordt uitgevoerd, soms een tijdelijke tracheotomie (meer hierover verder in dit hoofdstuk) noodzakelijk om de luchtweg veilig te stellen. Om dezelfde reden wordt soms in de eerste dagen na de operatie een CPAP-apparaat gebruikt.

Er ontstaat na deze ingreep altijd zwelling in de keel, die wordt tegengegaan met behulp van zittend slapen, ijskom­pressen en intraveneuze medicijnen. De patiënten moeten rekenen op ongeveer io dagen lang heftige keelpijn, waar­door ze heel moeilijk kunnen slikken. Daarom blijven ze meestal enkele dagen in het ziekenhuis, totdat de pijn afneemt en ze weer zonder al te veel moeite kunnen slik­ken.

UPPP is niet geheel zonder bijverschijnselen. Door het verwijderen van weefsel uit de keel verandert de Blikfunctie. Soms kunnen vloeistoffen enigszins terugstromen door de neus en de stem kan een nasale klank aannemen. Gelukkig zijn deze gevolgen over het algemeen slechts tijdelijk. De spraak- en Blikfuncties worden meestal weer normaal zodra de zwelling afneemt en de keel geneest. Helaas heeft een klein percentage patiënten last van een permanente veran­dering van de stem of een chronisch terugstromen van vloeistoffen door de neus.

Effect: Bij ongeveer 95 procent van de patiënten zijn de snurkklachten na UPPP geheel verdwenen of aanzienlijk verminderd. Men is het er echter niet geheel over eens wan­neer deze operatie precies succesvol kan worden genoemd als behandeling van slaap-apneu. Van een volledig geslaagde operatie spreekt men wanneer de patiënt geen last meer heeft van slaperigheid of vermoeidheid overdag.

De discussie draait om het feit of de ingreep ook nog geslaagd mag worden genoemd wanneer er na de operatie nog enige symptomen van slaap-apneu zijn achtergebleven. Sommige patiënten voelen zich na een dergelijke operatie veel beter — hun snurkklachten zijn verdwenen en ze hebben overdag veel meer energie — terwijl een slaaptest aantoont dathun slaap-apneu niet geheel is verholpen. Daarom wordt een postoperatieve slaaptest altijd aanbevolen bij patiënten die UPPP ondergaan als behandeling van slaap-apneu.

Soort operatie: Diathermie van het zachte gehemelte.

Verklaring: Deze operatie heeft als doel de vorming van littekenweefsel te veroorzaken in het zachte gehemelte, zodat dit stijver wordt en minder geneigd is te gaan vibreren. Deze ingreep werd ontwikkeld in Engeland en wordt slechts op kleine schaal toegepast. Onder algehele narcose of plaatselijke verdoving brengt de chirurg een door elektrische stroom verhit instrument (elektrocoagulatienaald) aan op verschillende plaatsen van het zachte gehemelte, zodat hier littekenweefsel ontstaat.

Postoperatieve nasleep: De patiënten hebben na deze ingreep ongeveer een week lang last van een zere keel. Deze wordt bestreden met pijnstillers en een aangepast dieet.

Effect: Volgens een Britse arts die honderden van dergelijke operaties heeft uitgevoerd, kunnen de snurkklachten in meer dan 8o procent van de gevallen worden verholpen.Ook na het ondergaan van UPPP kunnen zich bij sommige patiënten nog symptomen van slaap-apneu voordoen. Voor deze mensen heeft de medische wetenschap een aantal complexere operatieve ingrepen ontwikkeld. Dergelijke operaties worden nooit uitgevoerd bij mensen met uitsluitend snurkklachten, maar zijn gereserveerd voor een klein aantal patiënten – meestal met aanzienlijk overge­wicht – bij wie de bovenste luchtwegen ook na UPPP nog zijn geblokkeerd als gevolg van een terugwijkende kaak of een grote tong die tot achter in de keel uitsteekt. Een opera­tie van de hypofarynx kan inhouden dat de tong wordt ver­kleind, dat de keelspieren worden opgetrokken zodat de tong een andere plaats krijgt, of dat de boven- en onderkaak opnieuw worden gezet.

Dergelijke operaties worden niet vaak uitgevoerd en dan nog alleen door gespecialiseerde chirurgen. Als u een kandi­daat bent voor zo'n ingreep, dan raad ik u aan u uitvoerig te dat dergelijke operaties alleen zijn bedoeld voor mensen bij wie alle andere behandelingen niet het gewenste resultaat hebben gehad en bij wie slaap-apneu een bedreiging vormt voor de kwaliteit van leven.

de blokkade in de bovenste luchtwegen eenmaal is omzeild door middel van een tracheotomie, zo mogelijk meestal gekozen voor een vervolgoperatie met het doel de blokkade te verwijderen. Daarna kan de tracheostoma worden verwijderd, zodat de patiënt weer een normaal leven kan leiden.

OPERATIES VAN DE TRACHEA

Soort operatie: Tracheotomie.

Verklaring: Bij deze operatie wordt de trachea (luchtpijp) geopend met het doel een deel van de bovenste luchtwegen te omzeilen.

Indicaties: Tot het begin van de jaren '8o was tracheotomie de geaccepteerde — en de enige — operatieve behandeling van ernstige slaap-apneu, met name bij patiënten met extreem overgewicht, omdat UPPP en operaties van de hypofarynx toen nog niet bestonden. Tegenwoordig wordt tracheotomie zelden toegepast als doel op zich en nooit voor het verhelpen van snurkklachten alleen. Het kan een noodmaatregel zijn bij patiënten met ernstige slaap-apneu en levensbedreigende hartritmestoornissen of ademhalingsbelemmeringen. Daarnaast kan tracheotomie soms noodzakelijk zijn om de luchtweg veilig te stellen voordat UPPP wordt uitgevoerd bij patiënten met overgewicht die lijden aan ernstige slaap-apneu. Om dezelfde reden kan deze ingreep worden uitgevoerd in samenhang met operaties van de hypofarynx.

Postoperatieve nasleep: Tracheotomie vereist intensieve postoperatieve zorg. De opeengehoopte afscheiding vanuit de longen moet door de tracheostoma worden weggezogen en de ingeademde lucht moet kunstmatig worden bevochtigd.

Effect: Tracheotomie verhelpt onmiddellijk alle symptomen van slaap-apneu. Leven met een buis in je keel brengt echter ernstige problemen met zich mee. De buis moet worden afgedekt om te kunnen spreken; er is altijd een verhoogde afscheiding; het risico op longinfecties is groter en zwemmen is uit den boze. Daarom wordt tegenwoordig, als

KIEZEN VOOR EEN OPERATIE

De bovenstaande beschrijvingen zijn bedoeld om u kennis te laten maken met een aantal van de meest voorkomende operaties die momenteel worden toegepast als behandeling van snurken en slaap-apneu. Mocht een operatie voor u de aangewezen oplossing zijn, laat u dan uitvoerig voorlichten over de te volgen procedure, de mogelijke complicaties, de tijd die u in het ziekenhuis moet doorbrengen, de tijd die u niet zult kunnen werken en andere gevolgen die voor u van belang zijn. De beslissing om een operatie te ondergaan moet nooit lichtvaardig worden genomen. Net als bij andere ingrijpende keuzes, is het ook in dit geval heel belangrijk dat u goed bent geinformeerd voordat u een besluit neemt.

NasiVent heeft bewezen in eerste instantie een goed alternatief te zijn voor een neusoperatie. Diverse KNO artsen gaven aan dat een operatie met gebruik van NasiVent achterwegen kon blijven.

Wij adviseren u in ieder geval het uit te proberen.